Pompa ciepła i magazyn energii z praktyki: duży stary dom na grzejnikach
Aktualizacja: 2026-10-26
Dom ma około 40 lat i 380 m², jest dobrze docieplony, a ogrzewanie to w 100% grzejniki. Wiele osób powie: „pompa ciepła w takim domu? Nie da rady”. Autor to policzył i sprawdził na rachunkach. Poniżej jego metoda krok po kroku.
Instalacja w liczbach
| Element | Co jest w domu |
|---|---|
| Dom | ok. 40 lat, ok. 380 m², dobrze docieplony, grzejniki (9 z 18 to trzypłytowe, celowo przewymiarowane) |
| Pompa ciepła | Stiebel Eltron HPA-O 13 Premium |
| Temperatura zasilania grzejników zimą | ok. 40-45 °C |
| Fotowoltaika | 16,43 kWp, dwa stringi: południe i zachód, kąt 17°, blachodachówka |
| Falownik | FOX ESS, 12 kW (celowo mniejszy niż moc paneli) |
| Magazyn energii | 34,52 kWh (3 moduły po 11,52 kWh) |
| Ciepła woda | zasobnik 300 l, grzany pompą raz dziennie do 45 °C |
| Rozliczenie | net-billing, taryfa G12w |
Krok 1: ile mocy potrzebuje dom
Najprostsza droga to policzyć z tego, czym grzałeś do tej pory. Spalony węgiel, zużyty gaz albo prąd to zmierzone ciepło Twojego domu, a nie katalogowe założenia.
Metoda autora w czterech ruchach:
- Ciepło w opale. Tony węgla × ok. 7000 kWh na tonę (gaz: ok. 11 kWh z 1 m³, prąd: 1 kWh = 1 kWh).
- Ile z tego trafiło do domu. Mnożysz przez sprawność kotła. Stary kocioł węglowy to często tylko 40-60%, gazowy kondensacyjny około 90%.
- Średnia moc w sezonie. Ciepło na rok dzielisz przez godziny sezonu grzewczego. Autor przyjął 6 miesięcy zamiast typowych 7, bo przy krótszym sezonie wynik wychodzi bezpieczniej, z większym zapasem.
- Moc na mróz. Średnia moc dotyczy średniej temperatury sezonu (ok. 5 °C). Zapotrzebowanie rośnie mniej więcej proporcjonalnie do różnicy temperatur między domem a dworem, więc mnożysz ją przez (temperatura docelowa w domu − temperatura projektowa) ÷ (temperatura w domu dotychczas − średnia w sezonie).
Jego wynik: 4,5 t węgla × 7000 kWh × 50% = 15 750 kWh ciepła na rok. 15 750 kWh ÷ 4320 h = ok. 3,6 kW średnio. Przy −20 °C na dworze i 24 °C w domu (celowo z zapasem) różnica rośnie z 16 do 44 stopni, czyli prawie 2,8 raza. Wychodzi ok. 10 kW na największy mróz. Pompa „13 kW” w katalogu na takim mrozie daje mniej niż nominalnie, więc ta wielkość pasuje.
🔥 Kalkulator: moc pompy ciepła z dotychczasowego zużycia
Metoda autora. Średnia temperatura sezonu przyjęta 5 °C. Autor ustawił docelowo 24 °C, żeby mieć zapas. Wynik bez ciepłej wody. To szacunek do rozmowy z instalatorem, a nie projekt: dokładny dobór robi się z obliczeń strat ciepła (PN-EN 12831) i karty pompy.
Strefy klimatyczne i temperatury projektowe od −16 °C do −24 °C pochodzą z krajowego załącznika do normy PN-EN 12831. Sprawdź dwiema metodami. Autor radzi policzyć zapotrzebowanie także w darmowym kalkulatorze cieplo.app, rzetelnie wypełniając wszystkie dane. Jeśli oba wyniki wyjdą podobnie, masz potwierdzenie z dwóch niezależnych stron. Ten sam kalkulator jest też osobno, jako kalkulator mocy pompy ciepła, a obok niego kalkulator grzejnika: sprawdzisz, czy Twoje grzejniki dadzą radę przy 45 °C.
Krok 2: czy pompa ma sens na grzejnikach
Ma, ale pod jednym warunkiem: w największy mróz dom ma się grzać wodą o temperaturze najwyżej ok. 45 °C. Dobra pompa poda i 55 °C, tylko że im cieplejsza woda, tym niższa sprawność (COP) i wyższy rachunek. Jak to osiągnąć:
- Najpierw docieplenie, w kolejności: okna, dach, ściany. Mniejsze straty to niższa temperatura wody.
- Duże grzejniki. Trzypłytowe są najlepsze, ale mogą być nawet żeliwne, byle duże. Podłogówka jest dla pompy ideałem.
- Bufor równoległy jako sprzęgło hydrauliczne. Autor dałby go w każdej instalacji, nawet idealnie zrównoważonej podłogówce. Dzięki niemu można pompę lekko przewymiarować bez ryzyka taktowania jesienią i wiosną, a zimą nie trzeba sięgać po wbudowane grzałki. U niego pompa pracuje w długich, równych cyklach na samej krzywej pogodowej, bez sterowników pokojowych i bez grzebania w automatyce.
- Rury z miedzi albo stali, nie z polipropylenu (PP). Przy zgrzewaniu PP łatwo o wewnętrzne kołnierze, które zwężają rurę i dławią przepływ, a pompa ciepła potrzebuje dużych, niezakłóconych przepływów.
- Uwaga na bufory z wężownicą higieniczną (ciepła woda podgrzewana przepływowo). Autor ich unika przy pompie ciepła; dlaczego, wyjaśnia instalator w filmie Bufor higieniczny i pompa ciepła (Goleniewski, YouTube). Przed zakupem bufora zapytaj projektanta, czy wymiennik da radę przy temperaturze wody z Twojej pompy.
U autora pompa wyszła wyraźnie taniej w eksploatacji niż wszystkie alternatywy, które liczył.
Krok 3: magazyn energii, harmonogram na każdą porę roku
Tu jest sedno. W net-billingu nadwyżkę z paneli sprzedajesz po cenie rynkowej z danej godziny, a kupujesz po cenie sprzedawcy. W południe, gdy wszyscy produkują, prąd jest najtańszy. Wieczorem, w szczycie, najdroższy. Sam tryb autokonsumpcji w falowniku to za mało. Magazyn ma przesuwać energię w czasie, a do tego potrzebne są harmonogramy.
| Pora roku | Rano | Południe | Wieczór / noc |
|---|---|---|---|
| Lato | eksport z paneli do sieci (ceny jeszcze przyzwoite) | panele ładują magazyn | magazyn sprzedaje do sieci w wieczornym szczycie |
| Jesień i wiosna | bez porannego eksportu | cały dzień ładowanie magazynu | eksport w wieczornym szczycie, gdy ceny są wyraźnie najwyższe |
| Zima | dom i pompa z magazynu (droższa strefa) | ładowanie w tańszej strefie 13:00-15:00 | ładowanie w nocy w tańszej strefie, dom i pompa z sieci |
Autor od połowy września do końca lutego po prostu wyłącza poranny eksport i do marca nic nie przestawia.
Lato w liczbach z jego faktury (13 lipca do 31 sierpnia 2026): średnia cena sprzedaży wyszła 72 gr/kWh netto. Dla porównania średnia cena rynkowa dla prosumentów (RCEm) wynosiła w tych miesiącach ok. 26 gr (lipiec) i 29 gr (sierpień), co zgadza się z danymi PSE. Magazyn sprzedający w szczycie podniósł więc cenę ponad dwukrotnie.
Zima: taryfa G12w. U wielu operatorów tańsza strefa to 22:00-6:00 i 13:00-15:00 w dni robocze plus całe weekendy i święta, ale godziny różnią się między operatorami, a u niektórych zmieniają się latem i zimą. Sprawdź je u swojego. W tańszej strefie autor ładuje magazyn, a w droższej zasila dom i pompę z baterii. Tak można kupować większość energii po nocnej stawce, około dwa razy niższej niż dzienna. W tańszej strefie grzeje też wodę (raz dziennie) i ładuje auto elektryczne.
Systemy EMS i „AI” do magazynu. Ręczny harmonogram to kilka ustawień, ale wiele osób woli zewnętrzną usługę zarządzania energią (EMS). Autor ostrzega przed „czarnymi skrzynkami”, które kupują prąd z sieci, żeby kilka razy dziennie sprzedać go trochę drożej. Po pierwsze, magazyn traci część energii przy każdym ładowaniu i rozładowaniu, więc taki handel słabo się opłaca, a zużywa baterię i falownik. Po drugie, mocno obciąża sieć. Po trzecie, w net-billingu nie wolno sprzedawać energii pobranej z sieci. Wybierając EMS, sprawdź, czy da się wyłączyć ładowanie z sieci pod sprzedaż.
Opłacalność magazynu może się zmieniać. Dziś wieczorny prąd jest dużo droższy od południowego i na tej różnicy zarabia magazyn. Im więcej magazynów w sieci, tym mniejsza ta różnica, bo magazyny przenoszą tanią energię z południa na wieczór. Dla całego systemu to dobrze, ale nie licz, że dzisiejsze wieczorne ceny utrzymają się przez cały okres zwrotu.
Ustawienia falownika (FOX ESS), które stosuje autor
- Minimalny poziom naładowania (SOC): zimą 25%, latem 18%. Zejście do 10% oznacza brak zasilania awaryjnego przy zaniku sieci.
- Nocne ładowanie zimą: do 60-90%, w szczycie zimy nawet do 100%. Ładowanie do 90-100% najlepiej w godzinach 4:00-6:00. Około 50% to dla magazynu najzdrowszy poziom na długie godziny nocne i weekend.
- Moc ładowania 10 kW. Nie ma potrzeby mocniej wysilać falownika.
- Tryb „Rezerwa” po ładowaniu: blokuje rozładowanie magazynu do końca tańszej strefy (do 6:00 i do 15:00), żeby dom i pompa brały w tym czasie prąd z sieci.
- Wieczorny eksport: godziny można ustawić na sztywno albo dopasowywać do cen godzinowych (RCE).
Nazwy trybów to nazwy z aplikacji FOX ESS. W innych falownikach funkcje nazywają się inaczej.
Fotowoltaika: większa instalacja czy szybszy zwrot
Autor widzi dwa podejścia:
- Najkrótszy zwrot w latach. Mniejsza instalacja, łatwo to pokazać klientowi, więc tak liczy wielu sprzedawców.
- Najgłębszy spadek rachunku. Większa instalacja (u niego panele celowo przewymiarowane) zwraca się trochę wolniej, ale rachunek roczny spada dużo mocniej. Autor szacuje u siebie spadek o 80-90% i zwrot w 5-6 lat, a po przesiadce na auta elektryczne nawet szybciej.
Magazynu natomiast nie warto przewymiarowywać. Na rynkach, gdzie magazyny się upowszechniły, wieczorne szczyty cenowe spadły, więc dzisiejsza opłacalność baterii z czasem zmaleje.
Wirtualny prosument: instalację możesz mieć w innym miejscu niż dom albo mieszkanie, które z niej korzysta. Do 19 października 2026 r. obie lokalizacje musiały być na terenie jednego operatora sieci. Od 20 października 2026 r. tego ograniczenia nie ma, a dane do rozliczeń idą przez centralny system CSIRE. Aktualne zasady sprawdź u swojego sprzedawcy. Więcej: wirtualny prosument.
Źródła i polecane materiały (wybór autora)
- Poradnia OZE: obliczenia opłacalności
- Zarządzanie magazynem energii, Globenergia (YouTube)
- Ile za prąd z pompą ciepła i magazynem? Roczna faktura na net-billing (Filip Kaszubowski, YouTube): faktury prosumenta z kanału Mecenas On-OffGrid. Na tych wynikach autor oparł swoje założenia.
- Goleniewski: Pompy Ciepła (YouTube): zdaniem autora najlepszy kanał o pompach ciepła, ten film pokazuje pompę w nieocieplonym domu po 4 latach.
- Bufor higieniczny i pompa ciepła (Goleniewski, YouTube)
Zasilanie samej pompy po stronie elektrycznej (obwód, zabezpieczenia, RCD) opisałem tutaj: pompa ciepła: jak przygotować zasilanie. Przygotowanie miejsca i rozdzielnicy pod magazyn: magazyn energii: co przygotować. Ile mocy zamówić u operatora: moc przyłączeniowa.
Masz własną instalację, z której jesteś dumny, albo arkusz, który komuś pomoże? Odpisz na mojego maila z newslettera albo napisz przez stronę kontaktu. Najlepsze rzeczy od widzów trafiają na stronę, z podpisem autora albo anonimowo.